Σκοπός αυτού του κειμένου είναι να μεταφερθεί εμπειρία και να τεθούν προβληματισμοί σε σχέση με τις δυνατότητες παρέμβασης μέσα σε σωματεία όπου δεν κυριαρχούν επαναστατικές κατευθύνσεις, ακόμα και όταν η πλειοψηφία έχει ταξική συνείδηση και θεωρεί ότι υπηρετεί τον ταξικό αγώνα.
Το ΣΜΤΜ Είναι ένα κλαδικό σωματείο που αριθμεί περίπου 1000 μέλη στο μητρώο του, από τα οποία περίπου τα 400 εμφανίζονται στις εκλογικές διαδικασίες για αρχαιρεσίες κάθε δύο χρόνια, ενώ στις γενικές συνελεύσεις εμφανίζονται συνήθως από 60 έως 90 άτομα. Εκλέγει επταμελές διοικητικό συμβούλιο κάθε δύο χρόνια, στο οποίο την πλειοψηφία εδώ και τουλάχιστον 8 χρόνια έχει η ΕΣΑΚ (ΚΚΕ). Έχει την ιδιαιτερότητα ότι όλες οι πολιτικές δυνάμεις που δραστηριοποιούνται μέσα στο σωματείο έχουν αναφορά στην αριστερά (ΕΣΑΚ, ΝΑΡ, ΛΑΕ, κτλ). Θα περίμενε λοιπόν κανείς να είναι μια παραδειγματική, ή έστω καλή περίπτωση λειτουργίας σωματείου βάσης με σημαντικό συνδικαλιστικό έργο. Θα δούμε παρακάτω τι συμβαίνει στην πράξη.Καταρχήν να πούμε ότι τα περισσότερα από τα παρακάτω, έρχονται από παρατηρήσεις μέσα από το σχήμα αγωνιστικής πρωτοβουλίας που παρεμβαίνει στο ΣΜΤΜ τα τελευταία 6 χρόνια. Η μεγάλη πλειοψηφία του σχήματος αποτελείται από μέλη της Ταξικής Πορείας, αλλά είναι ανοιχτό και σε ανένταχτους συναδέλφους και συναγωνιστές. Οι παρακάτω παρατηρήσεις και απόψεις εκφράζουν τον γραφών και όχι απαραίτητα το σύνολο του σχήματος.
Κομβικό πρόβλημα λειτουργίας του σωματείου είναι η από τα πάνω λήψη αποφάσεων, με συστηματική προσπάθεια από την πλειοψηφία του ΔΣ (ΕΣΑΚ) να μην δραστηριοποιηθεί η βάση του σωματείου σε οποιαδήποτε ενέργεια και οργάνωση που δεν υπαγορεύεται από την κεντρική γραμμή του ΠΑΜΕ. Κύρια εργαλεία για να επιτύχουν αυτόν τον στόχο είναι:
Κατά το δυνατόν λιγότερες γενικές συνελεύσεις (ΓΣ)
Ελαχιστοποίηση της διάρκειας και των τοποθετήσεων στις ΓΣ. “Ιδανικά”, περιορισμός της ΓΣ σε ανάγνωση και ψήφιση πλαισίων.
Καταψήφιση κάθε προσπάθειας να δημιουργηθούν ομάδες/επιτροπές του σωματείου (πχ για την ασφάλεια σε εργασιακούς χώρους, για τις γυναίκες, για το ιμπεριαλιστικό, κτλ) που θα δίναν χώρο έκφρασης και δράσης στα μέλη μέσα απ ’το σωματείο, δηλαδή πέρα απ ’τη δράση τους στο χώρο δουλειάς τους.
Καταψήφιση σχεδόν κάθε πρότασης ή ψηφίσματος που δεν εκπορεύεται απ ’το προεδρείο.
Τυπικές “συνεδριάσεις” του ΔΣ, συχνά μέσα από ένα viber chat, χωρίς ουσιαστική συζήτηση ή ενημέρωση.
Γενικότερα, εκφυλισμός των συλλογικών διαδικασιών
Με άλλα λόγια το σωματείο γίνεται όργανο επικύρωσης και εφαρμογής προειλημμένων αποφάσεων και προγραμματισμού που έρχεται από τα πάνω. Να σημειωθεί ότι πολλά μέλη της ΕΣΑΚ/ΠΑΜΕ θεωρούν ότι αφού τα πλαίσια και το πρόγραμμα υπερψηφίζονται στις ΓΣ, αυτό αρκεί για να πούμε ότι πρόκειται για σωματείο βάσης. Δεν συνειδητοποιούν δηλαδή την πολιτική διαφορά και σημασία του να διαμορφώνεται η δράση του σωματείου από τα μέλη του, και όχι να γίνεται ανάθεση στο ΔΣ μέσω ψήφισης πλαισίου. Ας αναφέρουμε ότι στα πλαίσια της ΕΣΑΚ βρίσκουμε κατά καιρούς αντιγραμμένες αυτούσιες ημερομηνίες, και καλέσματα που προέρχονται απ ’το πλαίσιο του σωματείου μισθωτών τεχνικών Αθήνας δηλαδή δεν φαίνεται να διαμορφώνεται απ ’τα μέλη του ΣΜΤΜ.
Αυτός ο τρόπος λειτουργίας φέρνει σειρά αρνητικών συνεπειών:
α) Αποσυσπείρωση του σωματείου, μειωμένη συμμετοχή στις διαδικασίες, αποστράτευση.
β) Αναντιστοιχία προγραμματισμού, δυνατοτήτων και αναγκών. Για παράδειγμα μαξιμαλιστικές 48ωρες απεργίες, όταν είναι γνωστό ότι η συμμετοχή δεν θα υπερβεί τα 60-70 άτομα σε ένα σωματείο που υποτίθεται εκπροσωπεί τον κλάδο σε όλη την Μακεδονία. Ενώ από την άλλη τα 1000 μέλη του σωματείου δεν έχουν την δυνατότητα να δραστηριοποιηθούν τακτικά, ούτε στις αραιές ΓΣ, ούτε μέσα από κάποια ομάδα ή επιτροπή που εμπίπτει στα ενδιαφέροντα, τις γνώσεις και τις ανάγκες τους.
γ) Σεχταρισμός των μελών, βάση πολιτικής/κομματικής προέλευσης, ακόμα και σε θέματα που δεν υπάρχει πολιτική διαφωνία. Συχνά δηλαδή η πλειοψηφία απορρίπτει ψηφίσματα ή προτάσεις, στις οποίες λέει ότι συμφωνεί, αλλά “τώρα δεν είναι η ώρα”, “θα το εξετάσει το ΔΣ”, κτλ.
Σε περιπτώσεις όπου δεν μπορούν να αποφύγουν μια πρόταση (πχ για μια συγκέντρωση αλληλεγγύης σε απολυμένους ή συλληφθέντες συναδέλφους), εφαρμόζεται η τακτικής της ελάχιστης δυνατής προσπάθειας, π.χ. να παραστούν μόνο 1-2 άτομα για να βγουν απ ’την υποχρέωση.
Ερωτήματα που προκύπτουν:
α) Ποιος είναι ο ρόλος μας σε ένα σωματείο με τέτοια χαρακτηριστικά; Έχει νόημα η συμμετοχή και παρέμβαση εκεί μέσα; Και αν ναι με τι τρόπο, και πόσες δυνάμεις/χρόνο;
Άποψή του σχήματος και δική μου είναι ότι πρέπει να γίνεται πολιτική αντιπαράθεση, έστω και με τέτοιους όρους, αναδεικνύοντας τόσο το διαφορετικό πλαίσιο ανάλυσης, αλλά και τα προβλήματα στην ίδια τη λειτουργία του σωματείου, όπως αυτά περιγράφονται πιο πάνω. Είναι χρήσιμο να “πιέζονται” οι ρεφορμιστικές ηγεσίες μπροστά στα μέλη του σωματείου, αλλά και τα ίδια τα μέλη άλλων παρατάξεων να ακούν αυτήν την κριτική.
Το θέμα των δυνάμεων/χρόνου που είναι σκόπιμο να δίνουμε σε αυτή την υπόθεση είναι ανοιχτό. Μπαίνουν κριτήρια δυνατοτήτων, αποτελεσματικότητας, τρέχουσας επικαιρότητας και άλλων αναγκών. Δλδ αφενός οφείλουμε να πιέζουμε για να γίνονται ΓΣ, ή για συμπαράσταση σε απολυμένους/συλληφθέντες, αλλά πχ κατά την γενοκτονία στην Παλαιστίνη, δεν μπορούμε να μην δράσουμε και έξω απ ’το σωματείο, εφόσον το ΔΣ και η πλειοψηφία το κρατούν “παροπλισμένο”.
β) Πώς φέρνουμε συναδέλφους σε ένα τέτοιο σωματείο;
Θέλουμε μαζικοποίηση της δράσης στα σωματεία, και εγγραφή συναδέλφων στα κλαδικά τους σωματεία. Όμως πώς φέρνουμε ένα συνάδελφο σε ένα σωματείο που λειτουργεί με τέτοιους όρους; Θα λειτουργήσει θετικά ή θα τον οδηγήσει σε περαιτέρω αποστράτευση, απογοήτευση και απαξίωση του συνδικαλισμού;
Χρειάζεται κάποια προεργασία και ένα μίνιμουμ πολιτικής συγκρότησης, αλλά τα όρια μπορεί να μην είναι ξεκάθαρα.
γ) Εργαλειοποιείται η μορφή των διαδικασιών του σωματείου από ρεφορμιστικές δυνάμεις, και πώς το σπάμε αυτό;
Κύρια διαδικασία ενός σωματείου είναι, ή οφείλει να είναι, η ΓΣ. Η μορφή μιας ΓΣ είναι κάτι που καθορίζει τη φύση και πιθανόν τα αποτελέσματα του σωματείου. Αναφέρω μερικά παραδείγματα (γενικά, όχι απ ’το ΣΜΤΜ):
1. Μακροσκελείς τοποθετήσεις προέδρων παρατάξεων, καμιά συμμετοχή των μελών πέρα από κάποια ψηφοφορία ή διευκρινιστική ερώτηση
2. Ορισμός ατζέντας θεμάτων/προβλημάτων του κλάδου και συζήτηση μόνο πάνω σε αυτά. Δηλαδή χωρίς άλλη πολιτική συζήτηση.
3. Ανάγνωση πλαισίων με σφιχτά περιορισμένες τοποθετήσεις των μελών
4. Χρόνος για ανοιχτή πολιτική συζήτηση. Χρόνος για συζήτηση επί κλαδικών θεμάτων και πιθανών δράσεων. Παρουσίαση δράσεων και προτάσεων ομάδων/επιτροπών του σωματείου
5. Καθαρά στον άξονα του χρόνου, η περιοδικότητα και η διάρκεια της διαδικασίας είναι επίσης κομβική. Άλλο να κάνεις μια ΓΣ των 2 ωρών το χρόνο, και άλλο μηνιαίες 4ωρες ΓΣ.
Κάθε επιλογή ή μείγμα επιλογών από τα παραπάνω ανοίγει (ή κλείνει) διαφορετικές προοπτικές τόσο στην ταξική συνείδηση και συγκρότηση των μελών, όσο και στα χειροπιαστά αποτελέσματα και κατακτήσεις του σωματείου.
Το ΔΣ: αν και δευτερεύουσα διαδικασία, ο εκφυλισμός της σε σποραδικά μηνύματα, αντί για τακτικές δια ζώσης συναντήσεις σίγουρα δε βοηθά στην εφαρμογή των αποφάσεων των ΓΣ.
Επιτροπές/ομάδες: Αυτό πρέπει καταρχάς να το κατακτήσουμε για να το αποτιμήσουμε. Αλλά μπορούμε να σκεφτούμε από τώρα κάποια χαρακτηριστικά λειτουργίας. Για παράδειγμα σε μια 10μελή ομάδα με συγκεκριμένο αντικείμενο, πχ την ασφάλεια και υγιεινή στους χώρους δουλειάς: Χρειάζεται κατάθεση πλαισίων ή αρκεί πολιτική συζήτηση γύρω απ ’το αντικείμενο της ομάδας; Προσπαθούμε για ομόφωνες αποφάσεις μέσα από ζυμώσεις, ή πάμε σε ψηφοφορίες. Αλλά αυτά ίσως είναι πρόωρες σκέψεις και προβληματισμοί.
Το ερώτημα πώς σπάμε την εργαλειοποίηση, ή εκφυλισμό αν θέλετε, των διαδικασιών, είναι ανοιχτό ερώτημα. Κάποιες πρώτες σκέψεις πάνω σε αυτό δόθηκαν στο ερώτημα α) για το ρόλο μας μέσα σ ’ένα τέτοιο σωματείο.
Κλείνοντας, τα παραπάνω είναι θέματα που και άλλοι συναγωνιστές θα βρουν μπροστά τους, ίσως και με χειρότερους όρους σε σωματεία που υπάρχουν εργοδοτικές παρατάξεις. Η εμπειρία και η συζήτηση πάνω σ ’αυτά από τη μια μπορεί να δώσει εργαλεία και να προετοιμάσει τους συναγωνιστές, ενώ από την άλλη μπορεί να δώσει και απάντηση σε τάσεις αποπολιτικοποίησης των σωματείων, με λογικές “συζητάμε μόνο για το μισθό μας εδώ, και δε μας νοιάζουν τ ’αλλα”.
Γιώργος Π. , Μηχανικός
