Σημαντική προϋπόθεση για ένα εργατικό σχήμα είναι η εξειδίκευση των γενικών κατευθύνσεών του ανά κλάδο και ειδικότητα στο μωσαϊκό που ονομάζεται καταμερισμός εργασιών στον καπιταλιστικό τρόπο παραγωγής. Το εφημεριδάκι της Ταξικής Πορείας σε κάθε έκδοσή του περιέχει μια σειρά άρθρων που αντιστοιχούν στις ανάγκες αυτών των εξειδικεύσεων. Παράλληλα οι ανακοινώσεις-παρεμβάσεις σε μια σειρά κλάδων βοηθούν την αναγκαία συνδικαλιστική και πολιτική αναβάθμιση των σχημάτων μας και των τομέων που αυτά δρουν.
Ένας από τους βασικούς κλάδους της ελληνικής οικονομίας, κυρίαρχος στην διαμόρφωση του ελληνικού ΑΕΠ, είναι αυτός του Εμπορίου στον οποίο συνυπάρχουν 10άδες ειδικότητες με σχέσεις εργασίας πολλαπλών ταχυτήτων. Οι εργαζόμενοι στο εμπόριο αποτελούν το μαζικότερο κομμάτι μισθωτών στην χώρα (25% του συνόλου των ιδιωτικών υπαλλήλων) αφήνοντας πολύ πιο πίσω Εστίαση και Μεταποίηση που ακολουθούν. Από τα νούμερα και μόνο γίνεται κατανοητό πως η παρέμβασή μας στους εμποροϋπαλλήλους δεν είναι μια εύκολη υπόθεση και απαιτεί συνεχή επαφή με τις αντεργατικές εξελίξεις στον συγκεκριμένο τομέα.
7 χοντροκομμένα σημεία για την κατάσταση στις εμπορικές επιχειρήσεις
1. Ωράρια:
Είτε σπαστά, είτε συνεχή και κυλιόμενα τα ωράρια αποτελούν τον μόνιμο βραχνά για όσους εργάζονται στα εμπορικά καταστήματα. Η ελαστικοποίηση του εργάσιμου χρόνου έχει σαν αποτέλεσμα την ελαστικοποίηση-εξαφάνηση του ελεύθερου, δημιουργεί συνθήκες εξάντλησης και σχεδόν απαγορεύει την συμμετοχή σε συνδικαλιστικές και πολιτικές δραστηριότητες. Τα ωράρια με τον τρόπο που εφαρμόζονται αποτελούν σημαντική κατάκτηση της εργοδοσίας τόσο στην εξασφάλιση καλύτερης δυνατής κερδοφορίας όσο και στον περιορισμό της δυνατότητας για πολιτικοσυνδικαλιστική οργάνωση των εμποροϋπαλλήλων.
2. 6ήμερη λειτουργία/εργασία:
Με την λειτουργία των καταστημάτων τις 6 από τις 7 ημέρες της εβδομάδας δημιουργείται άλλος ένας περιορισμός στον ελεύθερο χρόνο των εμποροϋπαλλήλων, κουτσουρεύοντας το απαραίτητο για την ανάπαυση διήμερο του Σαββατοκύριακου. Η ψήφιση του νόμου 5053/23 (Γεωργιάδη) που θεσμοθετεί την 6ήμερη εργασία, σχεδόν φωτογραφικά για το Εμπόριο (και όχι μόνο) , διαμορφώνει ένα νέο ασφυκτικό πλαίσιο εντατικοποίησης για χιλιάδες εργαζόμενους του κλάδου.
3. Ιδιαίτερα μέτρα στις εμπορικές επιχειρήσεις:
Κυριακάτικη εργασία, Black Friday, Cyber Monday, Λευκές Νύχτες, Εορταστικά Ωράρια και διευρυμένη λειτουργεία καταστημάτων σε τουριστικές περιοχές αποτελούν μια σειρά μέτρων που σκοπό έχουν την «τόνωση της αγοράς» ή αλλιώς την επιπλέον αύξηση των κερδών του εμπορικού κεφαλαίου πάντα στις πλάτες των εμποροϋπαλλήλων. Τα περισσότερα από αυτά έχουν περάσει με την εφαρμογή των μνημονιακών πολιτικών που τις συνοδεύει η έναρξη ενός νέου γύρου επίθεσης ντόπιου και ξένου κεφαλαίου σε λαό και εργατική τάξη. Μαζί με όσα έχουν αναφερθεί επαναφέρουν συνθήκες πραγματικού μεσαίωνα στους χώρους εργασίας με τους εργαζόμενους να μετρούν κυριολεκτικά στα δάχτυλα τις ημέρες που ΔΕΝ θα δουλεύουν μέσα στην χρονιά. Είναι μέτρα που αποφασίζονται μονομερώς από το Υπουργείο, την Τοπική Αυτοδιοίκηση και τους κατά τόπου Εμπορικούς Συλλόγους (τους εργοδότες δηλαδή) χωρίς την συγκατάθεση των εργαζομένων και των σωματείων τους.
4. Χαρακτήρας επιχειρήσεων:
Είναι σημαντικό για κάθε εργατική δύναμη που θέλει να συμβάλει στην υπόθεση της ταξικής πάλης να γνωρίζει όσο γίνεται καλύτερα τον αντίπαλο και τα χαρακτηριστικά του. Η Ταξική Πορεία έχει κάνει αρκετά βήματα προς αυτήν την κατεύθυνση μέσα από αναλύσεις και τοποθετήσεις της. Ο Ελληνική περίπτωση είναι πολύ συγκεκριμένη: ο καπιταλισμός της χώρας είναι εξαρτημένος από το ξένο κεφάλαιο και λειτουργεί μεταπρατικά μέσα από τον διογκωμένο δευτερογενή και τριτογενή τομέα. Το Εμπόριο, οι Υπηρεσίες και η Μεταποίηση αποτελούν την ραχοκοκαλιά του ντόπιου συστήματος. Οι ιδιοκτησία στις εμπορικές επιχειρήσεις έχει διακυμάνσεις, με τις μικρές και μεσαίες να αποτελούν την πλειοψηφία των επιχειρήσεων, αλλά και με τα μεγάλα supermarket, τα εμπορικά κέντρα και τις πολυεθνικές αλυσίδες ως το σύνολο του εμπορικού κόσμου. Το ξένο εμπορικό κεφάλαιο παίζει έναν σημαντικό ρόλο στην διαμόρφωση των εργασιακών σχέσεων με την κατά γράμμα εφαρμογή όλων των αντεργατικών μέτρων και την διεκδίκηση ακόμα περισσότερων. Σε όλες τις επιχειρήσεις και τα καταστήματα η εκμετάλλευση είναι κοινή ασχέτως μεγέθους και διαφοροποιήσεων στον τρόπο λειτουργίας τους.
5. Οι εμποροϋπάλληλοι ως υποκείμενο πάλης:
Από την θέση τους στον καπιταλιστικό τρόπο παραγωγής και με βασικό χαρακτηριστικό την «μη παραγωγική εργασία», οι εμποροϋπάλληλοι αποτελούν στρώμα εργαζομένων που δεν ανήκουν στην εργατική τάξη η οποία παράγει τα προς πώληση προϊόντα. Αυτή η διαπίστωση αποδεικνύει την δυσκολία που έχουν στο να αποκτήσουν συνείδηση με ταξικό πρόσημο. Τα πράγματα δυσκολεύουν ακόμα περισσότερο όταν οι πλειοψηφία τους εργάζεται σε μικρές και μεσαίες επιχειρήσεις και αρκετές φορές σε κοινά πόστα με αυτά των εργοδοτών τους. Τα πράγματα βεβαίως είναι διαφορετικά στους μαζικούς εργασιακούς χώρους όπου σε κάποιες περιπτώσεις υπάρχει κάποιο επιχειρησιακό σωματείο. Παρόλα αυτά η συνολική κατάσταση της εργατικής τάξης σε συνδυασμό με τις συνθήκες εργασίας στους χώρους αυτούς δεν τους επιτρέπει την καλύτερη δυνατή συμμετοχή στην ταξική πάλη. Η έλλειψη ισχυρών συνδικαλιστικών δομών και η εργοδοτική τρομοκρατία κρατά ταξικά αποδυναμωμένο τον κόσμο που εργάζεται στο Εμπόριο. Δεν είναι τυχαίο που στις περισσότερες Γενικές Απεργίες η συμμετοχή του κλάδου είναι ισχνή και τα καταστήματα να λειτουργούν κανονικά.
6. Για την ΣΣΕ στο Eμπόριο
«Όταν το εργατικό κίνημα βρίσκεται σε υποχώρηση, οι ΣΣΕ αποδυναμώνονται, αδειάζουν από εργατικά δικαιώματα και κατακτήσεις ή καταργούνται στην πράξη.» (από το εισηγητικό κείμενο της σύσκεψης). Σε αυτήν την πρόταση συμπυκνώνεται η ουσία της κατάστασης των συμβάσεων εργασίας σε όλους τους εργασιακούς χώρους όπως και στο Εμπόριο, πόσο μάλλον όταν η τελευταία κλαδική του ΣΣΕ υπογράφηκε το 2012. Όλα αυτά τα χρόνια τις προσφέρθηκε απλόχερα η ελευθερία να περάσει επιπλέον μέτρα που μετατρέπουν τα εμπορικά καταστήματα σε σύγχρονες γαλέρες. Οι άγραφοι και γραπτοί «νόμοι» που αποτυπώνονται σε μια σειρά Εσωτερικών Κανονισμών Λειτουργίας απαιτούν από τους εργαζόμενους να πειθαρχήσουν και να γίνουν λάστιχο σε ένα εντατικοποιημένο εργασιακό περιβάλλον. Οι άδειες, τα ρεπό, οι ώρες προσέλευσης και αποχώρησης καθορίζονται άμεσα από την εργοδοσία, η συμπεριφορά και η στάση του εργαζόμενου αντιμετωπίζονται με ποινές και η συνδικαλιστική δράση βαφτίζεται δυσφήμηση της επιχείρησης οπότε δεν έχει θέση εντός και εκτός καταστήματός.
7. Σωματεία και ΟΙΥΕ
Αν και ο ποιο μαζικός κλάδος στην Ελλάδα οι εμποροϋπάλληλοι δεν έχουν την αντίστοιχη συμμετοχή σε συνδικαλιστικές διαδικασίες. Μπορεί οι περισσότεροι σύλλογοι να έχουν δημιουργηθεί από τις αρχές του προηγούμενου αιώνα, σήμερα όμως η συμβολή τους είναι περιορισμένη. Η παραδοχή του αφηγήματος που λέει πως «τέτοια είναι η φύση της δουλειάς» και δεν ευνοεί τον συνδικαλισμό είναι μια παραδοχή που αντιστρέφει την πραγματικότητα. Η φύση της δουλειάς είναι τέτοια γιατί πάνω στην απουσία του οργανωμένου εμποροϋπαλληλικου κινήματος στηρίζεται η εργοδοσία και επιταχύνει την επίθεση χωρίς ιδιαίτερες αντιστάσεις. Η δημιουργία εργοδοτικών σωματείων (βλ. supermarket σε Αθήνα και Πειραιά) είναι και σε αυτόν τον κλάδο συχνό φαινόμενο με βασική συμβολή του αστικού συνδικαλισμού που όχι μόνο τα νομιμοποιεί αλλά βάζει τις πλάτες για το στήσιμό τους. Βέβαια η πρόσφατη αλλαγή στην διοίκηση της ΟΙΥΕ με τον ρεφορμιστικό συνδικαλισμό του ΠΑΜΕ να κυριαρχεί δεν ανέτρεψε την χρόνια αδράνεια στον χώρο. Αντιθέτως έδωσε τα πρώτα δείγματα γραφής με την απουσία απεργιακών κινητοποιήσεων, έστω και για την τιμή των όπλων, κατά την περίοδο που οι εργαζόμενοι ήταν αναγκασμένοι να δουλέψουν σχεδόν για ένα μήνα συνεχόμενα όταν το Εορταστικό Ωράριο διαδέχθηκε τα απανωτά κυριακάτικα ανοίγματα. Σε γενικές γραμμές τα πρωτοβάθμια συνδικαλιστικά όργανα, είτε με αστικές είτε με ρεφορμιστικές διοικήσεις, στον κλάδο του Εμπορίου είναι ανενεργά, χωρίς ζωντάνια και κυρίαρχη την λογική της αντιπροσώπευσης-ανάθεσης.
Η δράση της Ταξικής Πορείας και τα καθήκοντά της:
Τα μεγέθη, ποσοτικά και ποιοτικά, μπορεί να είναι αμείλικτα αλλά δεν πρέπει να μας τρομάζουν. Οι παρεμβάσεις μας στον κλάδο του Εμπορίου μπορούν να μας βγάλουν συμπεράσματα και να γεννήσουν νέα καθήκοντα. Έχουν καταγραφεί αρκετές από αυτές το τελευταίο διάστημα είτε σε περιπτώσεις που αφορούν συγκεκριμένες επιχειρήσεις (Yes, Zara, Notos και αλλού) είτε σε περιπτώσεις που αφορούν τον κλάδο ευρύτερα (νομοσχέδια, ωράρια, αργίες, Black Friday, Λευκές Νύχτες). Όσο παρεμβαίνουμε στους εργαζόμενους στο Εμπόριο τόσο θα κατακτάμε την απαραίτητη πείρα. Με τρόπο προσεχτικό, σχεδόν συνωμοτικό, μπορούμε να αποκτήσουμε την χρήσιμη σχέση με τον κόσμο που εργάζεται στις εμπορικές επιχειρήσεις, να τον οργανώσουμε στον σύλλογό του και να του γίνουν κτήμα οι δικές μας θέσεις.
Ένας στους τέσσερις μισθωτούς του ιδιωτικού τομέα δουλεύει στο γραφείο μιας αντιπροσωπίας, στο ταμείο ενός supermarket, πίσω από ένα πάγκο κάποιου εμπορικού καταστήματος. Ο αστικορεφορμιστικός συνδικαλισμός έχει μετατρέψει τους εμποροϋπαλλήλους σε αόρατα υποκείμενα που δεν μπορούν να απαντήσουν στα απανωτά αντεργατικά χτυπήματα. Αυτό το μαζικό στρώμα της εργασίας, μπορεί να δημιουργήσει καταστάσεις που θα δυσκολέψουν το έργο της αστικής πολιτικής, είναι λοιπόν ζητούμενο για όλους μας η οργάνωσή του σε βάση διεκδικητική κι ταξικά αδιάλλακτη.
Αλέξης Μαχαίρας
Εμποροϋπάλληλος
