713.140 εργαζόμενοι απασχολήθηκαν το 2024 στον τομέα του τουρισμού, ποσοστό 16,5% επί του συνολικού αριθμού εργαζομένων στη χώρα. 184.388 (καταγράφηκαν) οι εποχικά επιδοτούμενοι εργαζόμενοι σε εστίαση και τουρισμό το 2024, την ίδια ώρα που η εργοδοσία του κλάδου κραύγαζε για τις 80.000 κενές θέσεις εργασίας. Η ίδια, μάλιστα, εργοδοσία που βλέπει χρόνο με το χρόνο ιστορικό υψηλό στα κέρδη της (την περίοδο Ιανουαρίου-Σεπτεμβρίου 2025 ξεπέρασαν τα 20 δισ. ευρώ, 9% περισσότερα σε σχέση με την αντίστοιχη περίοδο της περσινής χρονιάς). Πίσω από τη λαμπερή βιτρίνα του τουριστικού θεάματος όμως, κρύβεται η βίαιη πραγματικότητα της ταξικής ανισότητας.
Τα νούμερα είναι αρκετά ενδεικτικά του μεγέθους της “βαριάς βιομηχανίας” της χώρας. Ωστόσο σε αυτά, δεν αποτυπώνεται η πραγματικότητα που βιώνουν οι εκατοντάδες χιλιάδες εργαζόμενοι σεζόν, τους οποίους ξεζουμίζει η εν λόγω βιομηχανία. Τα 12ωρα, τα 7ημερα σε συνθήκες υπερεξάντλησης και καύσωνα είναι λίγο-πολύ ο γνωστός κανόνας. Αξίζει, λοιπόν, να σταθούμε σε μερικά σημεία.
Αρχικά, όταν ακούμε για τους «μεγάλους μισθούς» της σεζόν , η πραγματικότητα αποδομεί το ψέμα: 1.600 ευρώ για 26 ημέρες (που είναι το νέο στάνταρ) και 9 ώρες εργασίας, με όλες τις Κυριακές (+75%) και 2+ ώρες νυχτερινά (+25%) κάθε ημέρα. Το ωρομίσθιο καθορίζεται σε λιγότερο από 6 ευρώ την ώρα και χωρίς αυτά γύρω στα 5,5 ευρώ/ώρα. Εδώ οφείλουμε να θυμίσουμε ότι οι εργαζόμενοι σεζόν είναι εποχικά εργαζόμενοι. Επομένως, οι μισθοί καταβάλλονται για κάποιους μήνες, με ότι αυτό συνεπάγεται από άποψη οικονομικής επισφάλειας.
Μία από τις πιο βρόμικες και συστηματικές πρακτικές της εργοδοσίας είναι η παγίδα του διπλού συμφωνητικού. Πρόκειται για μια νομικά καλυμμένη ληστεία. Πριν από την επίσημη πρόσληψη, ο εργαζόμενος εξαναγκάζεται να υπογράψει ένα ιδιωτικό συμφωνητικό. Εκεί αναγράφονται οι πραγματικοί όροι εργασίας: 10ωρα και 12ωρα, 7 ημέρες την εβδομάδα και ο συμφωνημένος «κοινός» μαύρος μισθός.
Μια ακόμη μορφή εκβιασμού και οικονομικής ομηρίας είναι οι λεγόμενες «συμβάσεις πακέτων» που επιβάλλονται σε αρκετές επιχειρήσεις της σεζόν. Ο εργαζόμενος δεν πληρώνεται σε τακτική μηνιαία βάση, αλλά του επιβάλλεται ένα σχήμα καθυστερημένων πληρωμών: «θα πάρεις τα λεφτά σου στη μέση της σεζόν» και «τα υπόλοιπα στο τέλος». Στην πράξη, μιλάμε για δύο πληρωμές κάθε τρεις μήνες, που μετατρέπουν τον μισθό από αντάλλαγμα εργασίας σε μηχανισμό πειθάρχησης. Ο εργαζόμενος δουλεύει μήνες απλήρωτος ή μισο-πληρωμένος, δεμένος στην επιχείρηση, χωρίς δυνατότητα να φύγει, καθώς αν αποχωρήσει νωρίτερα χάνει δεδουλευμένα μηνών.
Αυτή η πρακτική πλήττει ιδιαίτερα μετανάστες εργαζόμενους, που βρίσκονται σε ακόμα πιο ευάλωτη θέση. Χαρακτηριστικό περιστατικό σημειώθηκε στη Μύκονο, όπου εστιατόριο προσέλαβε μετανάστη, με την υπόσχεση ότι θα πληρωθεί ολόκληρο το ποσό στο τέλος της σεζόν. Λίγο πριν φτάσει το τέλος, η επιχείρηση κάλεσε την αστυνομία και προχώρησε σε καταγγελία ότι ο εργαζόμενος είχε κλέψει χρήματα από το ταμείο! Ο εργαζόμενος συνελήφθη, απομακρύνθηκε και δεν πήρε ποτέ τα δεδουλευμένα του!
Στην ίδια βάση της “εξατομικευμένης συμφωνίας εργοδοτών-εργαζομένων” συναντάμε το ζήτημα των “παροχών” της εργοδοσίας απέναντι στους εργαζόμενους. Είναι χαρακτηριστικό πως η σύμβαση των ξενοδοχοϋπαλλλήλων τα τελευταία χρόνια προβλέπει 7% κράτηση σε περίπτωση παροχής σπιτιού, 2% κράτηση σε περίπτωση παροχής γευμάτων, ενώ υπήρξαν καταγγελίες ότι σε συμφωνητικά προβλέπονταν κράτηση σε περίπτωση που το δωμάτιο διαμονής του εργαζόμενου είχε air-condition! Όλα στη βάση της διαρκούς οπισθοχώρησης, υπογεγραμμένα από την Πανελλήνια Ομοσπονδία Εργαζομένων στον Επισιτισμό – Τουρισμό! Οι δε συνθήκες διαμονής είναι στις περισσότερες περιπτώσεις απάνθρωπες, με 6-7 ή και παραπάνω άτομα να στιβάζονται σε τρύπες.
Ταυτόχρονα, στις πιο τουριστικές περιοχές της χώρας (βλ. Κρήτη, Ρόδο κ.α) οι τοπικές συνδικαλιστικές ηγεσίες συμφώνησαν για επέκταση του χρόνου εργασίας τόσο σε εβδομαδιαία (από 5 σε 6 μέρες) όσο και σε ημερήσια βάση. Στις αναπόφευκτες αντιδράσεις των εργαζόμενων απάντησαν πως τουλάχιστον θα υπάρχει προσαύξηση 20% (!!!).
Ένα από τα βασικά “δέλεαρ” της εργοδοσίας για να πείσει εργαζόμενους να δουλέψουν σεζόν είναι τα tips. Αξιοποιούνται συστηματικά από την εργοδοσία ως μηχανισμός αποφυγής πληρωμής μισθών και μετακύλισης του κόστους εργασίας στους ίδιους τους πελάτες. Την ίδια στιγμή, η ίδια εργοδοσία απαιτεί μερίδιο από τα tips, με το επιχείρημα ότι «σου δίνει το δικαίωμα να βγάλεις λεφτά», άρα δικαιούται και ποσοστό από αυτά! Τέλος, είναι αρκετά γνωστό ότι η εργοδοσία σε πολλές περιπτώσεις εφευρίσκει περιστατικά ζημιών, κλοπών κλπ., προκειμένου να παρακρατήσει χρήματα από μισθό των εργαζομένων.
Πέρα από τη γενικότερη οπισθοχώρηση και αποσυγκρότηση του εργατικού κινήματος και τον συμβιβασμό των ηγεσιών που αναφέραμε σε διάφορα σημεία, οι εργαζόμενοι σεζόν έχουν να αντιμετωπίσουν ταυτόχρονα και το (εξ'ορισμού) πρόβλημα της εποχικότητας, που εκ των πραγμάτων δυσχεραίνει την προσπάθεια ανάπτυξης όρων αντίστασης στους χώρους δουλειάς. Σε αυτό το ζήτημα έρχεται να προστεθεί η εξάντληση από τις ώρες και τους όρους δουλειάς μέσα στο κατακαλόκαιρο, που λειτουργεί de facto, σαν μέσο πολιτικής καταστολής.
Οι εργαζόμενοι σεζόν, όπως και όλοι οι υπόλοιποι εργαζόμενοι, έχουν αφενός να αντιμετωπίσουν την αδίστακτη εργοδοσία και τον κρατικό μηχανισμό που την στηρίζει με διάφορα όπλα, και αφετέρου τις ξεπουλημένες και συμβιβασμένες εργατικές ηγεσίες που αντικειμενικά βάζουν πλάτη στο περαιτέρω ξεζούμισμα τους. Οι εργαζόμενοι σεζόν πρέπει να πάρουν την κατάσταση στα χέρια τους! Μέσα από τα σωματεία τους, με αγώνες στους χώρους δουλειάς, από κοινού με όλους τους εργαζόμενους. Ενόσω αυτό δε συμβαίνει, τόσο θα βλέπουν τα αφεντικά να τους τρέχουν στους 40° όλη μέρα, να τους χρεώνουν το φαγητό και τον ανεμιστήρα, και τόσο πιο δύσκολα θα ξεχρεώνουν το νοίκι του χειμώνα.
Σαν Ταξική Πορεία, αναλογιζόμενοι τον τεράστιο όγκο εργαζομένων (και κυρίως νεολαίας) που δουλεύει σεζόν, είναι αναγκαίο να απασχολήσει τη σύσκεψη μας και τη δράση μας το επόμενο διάστημα, η προσέγγιση τους και η συμβολή μας στη συγκρότηση του αγώνα τους.
Διονύσης Μιχαλλάρης,
εργαζόμενος σεζόν, μέλος του Σωματείου Ιδιωτικών Υπαλλήλων Θεσσαλονίκης.
Ηλίας Φυτσιλής,
μέλος του ΣΜΤ Μακεδονίας
